Tevarak-atrofni bilishda bolalar nutqini rivojlantirish mashg’ulotlari.

Tevarak-atrofni bilishda bolalar nutqini rivojlantirish mashg’ulotlari. 

Tevarakatrofni o‘rganish jarayoni bola tafakkurini rivojlantirishda boshqa hech narsa bilan almashtirish mumkin bo‘lmagan hissiy rag’batlantirishga sabab bo‘ladi. Bunday rag’batlanish bog’cha yoshidagi katta bolalar tarbiyasida muhim ahamiyatga ega. Chunki tevarak-atrofdagi predmetlar, voqeliklar asosida tug’iladigan hissiyot bola tafakkurida rivojlanib, uning tiliga, jonli ifodaga ko‘chadi. Shuning uchun ham bolaning tevarak-atrofdagi voqelikni bilib borishi, uning go‘zalligini, bitmas-tuganmas murakkabliklarini his etishi, ijtimoiy munosabatlar va kattalar dunyosiga kirib borishi, uning har tomonlama kamol topishi bilan birga, bog’lanishli nutqining ham boyib, shakllanib borishiga olib keladi. Zero, bolalik dunyoni zavqlanib, hissiyotlarga to‘lib idrok etish, uni kashf etish bilan uyg’undir.

 

Ma’lumki, pedagogik texnologiya deganda o‘quv-tarbiya jarayonini oldindan ma’lum tizimda uzviy loyihalash, ma’lum pedagogik tizimning hayotda amalga oshiriladigan loyihasi, qurilishi degan ma’no tushuniladi. Shu nuqtai nazardan qaraganda maktabgacha katta yoshdagi bolalarda nutqni rivojlantirish ham ma’lum pedagogik tizimning loyihasidir. Ya’ni bolalarda nutqni rivojlantirish maqsadi, mazmuni, tarbiya metodlari, shakllari va vositalari ifodalangan bir butun tizim texnologiyasidir.

 

Biz hozirgi davr talabi darajasida maktabgacha katta yoshdagi bolalar nutqini

 

o‘stirishning bir butun tizimi, mazmuni, o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlab chiqdik hamda eng yangi talablar darajasida uni amalga oshirish metodlari, shakllari va vositalari texnologiyasini ishlab chiqdik.

 

Nutqda eng muhim metod bu dialogik nutq, ya’ni bolalar bilan so‘zlashishdir. So‘zlashish og’zaki nutqning eng oddiy shakli bo‘lib, unda bola o‘zini tutishi, ko‘z qarashi, xattiharakati, ovozining past-balandligi, tezligi kabi turli holatlar hisobga olinadi. So‘zlashish – dialogik nutq, asosan kattalar yordamida amalga oshiriladi va u ayniqsa, tevarak-atrofni bilish jarayonida yaxshi natijalar beradi. Jumladan, jamoat joylarida, ko‘pchilik o‘rtasida nutq madaniyatiga rioya etishga e’tibor qaratiladi.

 

Bunda bir-birining nutqini to‘ldirib borish, tuzatishlar kiritish, so‘rash, so‘rab bilib olish dialogik nutqqa o‘rgatishning usullari sanaladi. Maxsus tayyorlanadigan muloqotlar esa dastur asosida muayyan mavzular bo‘yicha uyushtiriladi. Masalan, maxsus tayyorlangan suhbatlar quyidagicha tuziladi: dastlab mavzu belgilanadi, uning maqsadi, vositalari aniqlanadi, savollar tuziladi. Lekin bularning har biri nimaga? nima uchun? nimadan? qanday qilib? kabi izlanuvchi va muammoli savollar tarzida bo‘lishi zarur. Shu bilan birga, savollar, umumlashtiruvchi xarakter kasb etishi ham mumkin.Bunda muloqot mashg’uloti suhbat, muqaddima, asosiy qism va xulosadan iborat bo‘ladi.

 

Masalan, «Bahorda bog’cha hovlisiga gul o‘tqazdik» mavzuida suhbat. Bu suhbat bog’cha hovlisiga gul o‘tqazilgandan keyingi kun bo‘lishi mumkin.

 

Tarbiyachi: Bolalar, biz bog’cha hovlisiga qanaqa gullarni o‘tqazdik? Kim qanday gul ko‘chati olib kelgan edi?

 

Bolalar: Biz atirgul, ra’no gul, lola, gulsafsar, karnaygul, xrizantemalarni o‘tqazdik. Lola: Men atirgul olib keldim.

 

Zahro: Men ra’no guli ko‘chatini olib keldim. Mehriniso: Men xrizantema ko‘chatini keltirdim. Bahrom: Men lola guli piyozini olib keldim.

 

Tarbiyachi: Kimning guli qaerda o‘sayotganini qanday qilib bilib olasiz? Lola: Gullarimiz ochilganda bilib olamiz.

 

Tarbiyachi: Ularni kim parvarish qiladi? Bolalar: Hammamiz parvarish qilamiz.

 

Shoxruh: Bog’bon bobomiz parvarish qiladilar.

 

Tarbiyachi: Bolalar, biz parvarish qilamizmi, bog’bon bobomizmi?

 

Gulnoza: Bog’bon bobomiz keksalar. Biz u kishiga gullar parvarishida yordam qilishimiz kerak.

 

Tarbiyachi: To‘g’ri, bu gullarni biz o‘tqazdik, endi ularning parvarishiga ham yordam beramiz. Ayting-chi, gullar qanday parvarish qilinadi?

 

Shoxsanam: Suv quyamiz.

 

Lola: Tagini yumshatib, chopiq qilamiz.

 

Gulnoza: O‘tlardan tozalaymiz.

 

Tarbiyachi: Juda to‘g’ri javob berdingiz. Orangizda o‘sayotgan gullarni payhon qilib tashlaydigan bolalar ham bormi?

 

Nosir: Yo‘q, biz unday bolalarni gulzorimizga qo‘ymaymiz.

 

Lola: Gullarni yulib bo‘lmaydi, deb tushuntiramiz.

 

Tarbiyachi: Juda yaxshi aytdingiz. Gullarni payhon qilib bo‘lmaydi. Har bir bola bittadan gul uzaversa, nima bo‘ladi? Gullarni yulib ham bo‘lmaydi. Chunki, ular hayotimizni yanada go‘zal qiladi.

 

Lola: Hayotni go‘zal qiladi, degani nima degani?

 

Tarbiyachi: Gulzorda hamma gullar ochilganda, bog’cha hovlisi chiroyli bo‘lib ketadi. Bundan hammamiz quvonamiz. Bog’chaga borgimiz kelaveradi. Kayfiyatimiz ko‘tariladi. Hamma yugurib-yelib ish qilgisi keladi. Ana shularning barchasi hayotning go‘zalligini anglatadi.

 

Sarvar: Demak, xonamizdagi gullarni ham parvarish qilsak, ularni ko‘paytirsak, xonamiz ham chiroyli va go‘zal bo‘ladi.

 

Sevara: Bog’chamiz shinam bo‘ladi, biz quvonamiz. Har kuni bog’chamizga, guruhimizga kelgimiz kelaveradi.

 

Bolalar guruhi bilan suhbat uyushtirilganda, suhbat uchun ularning kundalik turmushida uchraydigan transport turlari tanlandi. Suhbat quyidagi savollar asosida olib borildi:

 

1.Odamlar bir-birlarinikiga, ishga, o‘qishga nimada boradilar? (yengil avtomobil, avtobus).

 

2.Quruqlikda yuradigan qanday transport turlarini bilasiz? (avtobus, poezd, yuk mashinalari, yengil mashinalar).

 

3.Suvda qanday transport turlari yuradi? (paraxod, qayiq, kater, suv osti kemalari).

 

4.Havoda-chi? (samolyot, vertolyot, raketa, kosmik kema).

 

Suhbat jarayonida bolalarning mavzudan chalg’ib ketish hollari ham bo‘lib turadi.

 

Shuning uchun yo‘naltiruvchi savollardan ham foydalanildi. Bu xildagi suhbatlarda, albatta, bolalarning barchasi qatnashishi maqsadga muvofiq.

 

Yuqoridagi guruh bilan navbatdagi suhbat sayrga chiqish jarayonida olib boriladi. Sayrga ota-onalardan 2 kishi hamrohlik qilishi mumkin. Tarbiyachining maxsus maslahatidan so‘ng 2 ta kichik guruhda suhbat qilinadi.

 

Sayr «Bog’chadan shahar markaziga sayohat» deb ataladi. Bolalar sayrga avtobusda ketadilar.

 

Yo‘lda suhbat quyidagicha davom etadi:

 

Tarbiyachi: Bolalar, biz sayrga nimada ketyapmiz?

 

Bolalar: Avtobusda.

 

Tarbiyachi: Yana nimalarda ketishimiz mumkin edi?

 

Nigora: Trolleybusda.

 

Zokir: Yengil mashinalarda.

 

Shokir: Poezdda.

 

Tarbiyachi: Shahar ichida poezd yuradimi? Ravshan: Metro poezdi yuradi-ku.

 

Tarbiyachi: Juda to‘g’ri. Biz hozir avtobusda ketyapmiz. Shahar markaziga metroda ham borishimiz mumkin.

 

Suhbat jarayonida bolalarning nutq bo‘yicha talay qiyinchiliklarga duch kelishi aniqlandi. Bu qiyinchiliklar quyidagilardan iborat:

 

nutqda kerakli so‘zni topib qo‘llash;

 

mavzuga oid fikrni aniq va ravon bayon etish;

 

o‘z fikrini xulosalash;

 

fikrining izchilligiga rioya etish;

 

ma’nodosh, uyadosh hamda qarama-qarshi ma’no ifodalash

 

imkoniyatlaridan maqsadga muvofiq foydalanish; —nutqda bir-birlarini takrorlash.

 

Kuzatishlar suhbat jarayonida tarbiyachi va tarbiyalanuvchilarning erkin muloqotda bo‘lishlari va fikr almashishlariga, bolalarning til vositalarini mustaqil tarzda, mavzuga mos tarzda qo‘llashlariga erishish zarurligini ko‘rsatdi.

 

Masalan, «Transport turlari» mavzusi bo‘yicha o‘tkaziladigan suhbatda avtobus, poezd, samolyot, metro kabi har bir so‘zning ma’nosini tushunib ishlatilishi, bir-birlarining fikrini va tarbiyachi fikrini davom ettirganda, xulosalaganda jumlalar, birikmalar va so‘zlarni to‘g’ri tuzishi va o‘z o‘rnida ishlatishiga erishish nutqni rivojlantirishning muhim shartlaridan biridir.

 

Dialog vositasida nutqni rivojlantirishda bolalarning aniq mavzu asosida qurilgan suhbatda qo‘llangan so‘zlarning ma’nolarini, masalan, transport turlarining farqini anglab olishlari va ana shu so‘zlar qatorini tuzishlari ham muhim. — Tramvay, trolleybus, avtobus – transport turlari.

 

Ular nima bilan yuradi?

 

Tramvay, trolleybus elektr tokida yuradi.

 

Avtobus va boshqa avtomobillar benzin yordamida yuradi.

 

Samolyot ham benzin yordamida uchadi.

 

Metro elektr toki yordamida yuradi.

 

Tarbiyachi: Buni qanday bilib olding?

 

Salim: Mening dadam avtobus haydaydilar.

 

Razzoq: Biz dadam, oyim bilan Mustaqillik bayramida metroga tushib, buvimni ko‘rgani bordik. O‘shanda uning tokda yurishini bilib oldim.

 

Tarbiyachi: Juda yaxshi. Biz ham bugun Mustaqillik maydonini tomosha qilamiz. Buning uchun metro hamda avtobusga chiqamiz, ma’qulmi, bolalar?

 

Bunday suhbatlar bolalarning kundalik faoliyatida, sayru sayohatlarda samarali natija berishi shubhasizdir. Buning uchun tarbiyachi ana shu suhbatlarga oldindan tayyorgarlik ko‘rishi, savollar, tushuntirishlar, xulosalarni rejalashtirishi talab etiladi. Chunki savollar bolalarning javob berishini taqozo qiladi, o‘ylashga o‘rgatadi — dialog esa bolalar nutqini to‘g’ri shakllantiradi. Bunga o‘rgatish uchun o‘yinlar yoki «vaziyatlar» yaratish muhim ahamiyat kasb etadi. Natijada bolalarning o‘zlari ham savollar berishga, izlanishga o‘rganadilar.

 

«Telefon», «Tez yordam» kabi o‘yinlar bolalarda katta qiziqish uyg’otishini ko‘rsatdi. Tarbiyachi o‘yinchoq telefonni olib Salimaga murojaat qiladi:

 

Salima, buvinglar seni so‘rayaptilar, buvijoning bilan so‘rashgin, hol-ahvolini bilgin. Salima telefonni olib, «buvisi» bilan so‘zlashadi:

 

Assalomu alaykum, buvijon! Yaxshimisiz, sog’ligingiz qanday? —. . .

 

Ha, ha, bizlar salomatmiz, oyimlar, dadamlar ham. —. . .

 

Ha, ha, ular sizga salom aytishyapti, Dilshod akam ham, Sohiba opam ham.-. . .

 

Xo‘p bo‘ladi, ularni xafa qilmaymiz. Dam olish kuni sizni ko‘rgani boramiz.

 

. . .

 

Rahmat, buvijon, siz ham sog’ bo‘ling, kasal bo‘lmang.

 

Tarbiyachi: Salima telefonda juda yaxshi so‘zlashdi. Odobi, shirin so‘zlari, mehribonligi bilan buvisini hursand qildi.

 

Qani, kim telefonda «buvi» bo‘ladi, u Salima bilan gaplashadi va suhbatni to‘ldiradi? Rahima: Men «buvi» bo‘laman.

 

6 yoshli bolalar zukko bo‘ladi. Rahima suhbatni qanday bo‘lsa, shundayligicha eslab qoladi.

 

. . .

 

Sog’lig’im yaxshi, qizim, o‘zinglar sog’-salomatmisizlar? Oying bilan dadanglar yaxshi yurishibdimi? Ularning sog’lig’i qanday?

 

. . .

 

Dilshod akang, Sohiba opangning ham sog’lig’i yaxshimi?

 

. . .

 

Yaxshi, rahmat. Oying bilan dadanglarni xafa qilmanglar, men sizlarni sog’indim qachon kelasizlar?

 

. . .

 

Rahmat, men sizlarni kutaman. Shirin kulchalar yopib qo‘yaman, oppog’im.

 

Bunday o‘yin-mashg’ulotlar, rolli o‘yin-suhbatlar bolalarda, bir tomondan, nutq madaniyatini tarbiyalaydi, ikkinchi tomondan, so‘z zahirasini boyitadi.

 

Bolalar bilan yoz, kuz, qish, bahor oylarida tarbiyachi sayru sayohatlarda bolalarning javob berishinigina talab qilmasdan, ularni savol berishga ham o‘rgatishi zarur. Chunki savollar izchillikni saqlash, mantiqqa rioya qilish, nutqni rivojlantirishga xizmat qiladi.

 

Sayrlarda bolalar bilan birga didaktik o‘yinlar o‘ynash ularni fikrlashga, tasavvurlarini kengaytirishga yo‘llaydi.

 

Masalan, «Qaysi fasl qanday o‘tadi?» savoliga bolalar:

 

Qish sovuq, qor yog’adi.

 

Yoz issiq, quyosh charaqlaydi, jazirama bo‘ladi.

 

Kuz salqin, yomg’ir yog’adi, Qushlar issiq o‘lkalarga uchib ketadilar.

 

Bahor iliq, yomg’ir yog’adi, shamol esadi, issiq o‘lkalarga ketgan qaldirg’och, bulbul, ko‘k qarg’a kabi qushlar qaytib keladilar. Ariq va suv bo‘ylarida qurbaqalar qurillaydi.

 

Kuzda daraxtlarning barglari sarg’ayadi.

 

Bahorda hamma yoq yam-yashil bo‘ladi.

 

Yozda ariqlarda cho‘milamiz kabi javob berishlari mumkin. Yoki shunday savollar ham berish mumkin:

 

«Qanday mevalar sariq rangda bo‘ladi?» —Olma.

 

Limon.

 

O‘rik.

 

Sariq gilos.

 

«Yovvoyi hayvonlarning nomini ayting».

 

Ayiq. -Sher.

 

Bo‘ri.

 

Tulki. —Yo‘lbars. Tarbiyachi ikkita o‘xshash so‘z aytadi. Bolalar uchinchi o‘xshash so‘zni topadilar. Uchinchisi nima?

 

archa, tol, . . . terak;

 

lola, binafsha, . . . chuchmoma; —chumchuq, qarg’a, . . . kaptar.

 

Bu o‘yinlar bolalarni hayvonlarni bir-biridan ajrata olishga, o‘simliklarni farqlashga, tez va aniq so‘zlashga o‘rgatadi.

 

Sayr-sayohatlardagi suhbatlardan maqsad, bir tomondan, bolalarni tevarak-atrof, o‘simlik va hayvonot dunyosi bilan tanishtirish bo‘lsa, ikkinchi tomondan, ularda mavsumiy o‘zgarishlarning yuz berishi bilan bog’liq nutqini shakllantirish hamdir.

 

Sayohatga tayyorgarlik jarayonida bolalarga mavsumiy kiyinish va ayni paytdagi faslga xos xususiyatlar haqida ma’lumot beriladi.

 

Sayohat davomida tarbiyachi bolalarga dov-daraxtlardagi o‘zgarishni kuzatish vazifasini topshiradi. Buning uchun quyidagicha savollar bilan murojaat qilish mumkin:

 

Bahorda va yozda (kuz va qishda) daraxtlarning bargi qanday rangda edi? —Hozir daraxtlarning bargi qanday tus olibdi?

 

O‘t-o‘lanlarning rangi-chi?

 

Daraxtlardagi mevalar qaysi faslda pishadi? —Kapalaklar bahordagidan, yozdagidan ko‘pmi, ozmi?

 

Kuz fasli nimasi bilan go‘zal? —Qish fasli-chi?

 

Bolalar bu savollarga javob berar ekan, olma, xurmo barglarini solishtiradilar. Olma bargi sariq, to‘q sariq, qirmizi rangda rangin tovlanishi, xurmo barglaridan hali yashillik ketmaganligi, o‘t-o‘lanlar ham birin-ketin sarg’aya boshlaganligini kuzatadilar va olmalardan keltrgan savatlariga, yelim xaltalarga solib oladilar.

 

Xurmolar hali terib olinmagani, ammo to‘q sariq rangda yal-yal tovlanishi, uni birdaniga daraxtdan uzib, yeb bo‘lmasligi, 3-4 kun uyda saqlab, yumshay boshlagandan keyingina yeyish mumkinligi, o‘shanda meva totli bo‘lishi tushuntiriladi.

 

Bu sayrda bolalar yeb ko‘rgan, ammo daraxtini, unda mevalarning pishishini ko‘rmagan xurmo haqida ma’lumotga ega bo‘ladilar. Bahor kelsa, bog’chalari hovlisiga ham xurmo ko‘chati o‘tqazishga kelishadilar.

 

Sayr oxirida bolalar qizil, sariq, qirmizi barglardan terib, gulchambar yasaydilar. Bunday sayrlar bolalarning dunyoqarashini shakllantirishga, lug’at boyligini oshirishga, nutqini boyitishga yordam beradi.

 

Kuz faslida qushlarning uchib ketishi haqida ham maroqli suhbat uyushtirish mumkin. Suhbatdan maqsad – bolalarning kuzda qushlarning (qaldirg’och, chug’urchuq va boshqalar) uchib ketishi, qarg’alarning uchib kelishi haqidagi tasavvurlarini aniqlash va qushlar dunyosini kuzatishga qiziqtirish bo‘ladi.

 

Suhbatga tayyorlanish jarayonida tarbiyachi quyidagi savollarni belgilab olishi mumkin:

 

Yozda qanday qushlarni ko‘rgansiz? Qaysi qushlarning ovozini eshitgansiz?

 

Qushlarni tanib, bilib olishda sizga kim yordam bergan?

 

Qushlar kuz oxirida nima uchun issiq o‘lkalarga uchib ketadi?

 

Qishda nima uchun pashsha, chivin, kapalak va qo‘ng’izlar ko‘rinmay qoladi?

 

Hovlingizda musicha va maynalar bormi? Ular nega uchib ketmaydi?

 

Mazkur savollarga javoblar, albatta, tarbiyachi tomonidan to‘ldirilib, tuzatib boriladi. Bolalar uchun talay yangiliklar ham ma’lum bo‘lib, bu yangiliklarni zukkolik bilan o‘zlashtirib olganliklari ularning nutqlarida ham namoyon bo‘ladi.

 

Ma’lumki, hozirgi davrda deyarli ko‘pchilik xonadonlarda to‘tilar parvarish qilinadi.

 

Shuning uchun, to‘tilar hayoti bilan bog’liq savollar asosidagi suhbat bolalarning qiziqishini yanada oshiradi hamda bog’lanishli nutqni rivojlantirishga yordam beradi.

 

Kuzatishlar shuni ko‘rsatdiki, bolalarning tevarak-atrof bilan muloqoti qancha ko‘p bo‘lsa, ularning bog’lanishli nutqi shunchalik samarali rivojlana boradi. Tevarak-atrofdagi rangin dunyo ular tasavvuri va dunyoqarashini shakllantirishga, so‘z zahirasini boyitishga, nutqini o‘stirishga rag’bat uyg’otadi.

 

Ayniqsa, qish fasli bilan bog’liq mashg’ulotlar bolalarning qiziqishiga yanada mos tushadi. Masalan, bog’cha hovlisida qor yog’ishini kuzatish jarayonida quyidagi savollar asosida suhbat uyushtirish mumkin:

 

Qor uchquni nimaga o‘xshaydi?

 

Nima uchun qor uchquni kapalakka o‘xshatiladi?

 

Qor uchqunlari nima uchun har xil bo‘ladi?

 

Qorda yurganida odam nima uchun sovqotadi-yu, qorbo‘ron o‘ynaganida isib ketadi?

 

Qor odam qachon erib ketadi?

 

U nima uchun erib ketadi?

 

Sirpanchiq o‘ynash uchun nima qilish kerak?

 

Savol-javob jarayonida tarbiyachi bolalarni kundalik hayot bilan tanishtira boradi, tabiatdagi o‘zgarishlarni kuzatish vositasida bilimini boyitadi, nutqini rivojlantiradi. Savol-javob orqali bolalar qor uchqunlarining har xil shaklda bo‘lishi, uning turli tezlikda yog’ishi sabablarini bilib oladilar, havo harorati bilan bog’liq o‘zgarishlarni tushunib yetadilar, qish mavsumidagi qiziqarli mehnat jarayoni bilan tanishadilar; qor kurash, supurish, qor bosgan joylarda qushlarga don tashlash uchun joylar tayyorlash kabi ishlarni zavq-shavq bilan, hamkorlikda bajaradilar va tarbiyachi, tengdoshlari bilan faol muloqotda bo‘ladilar. So‘zlashuv jarayonida ishlatiladigan «qor uchqunlari», «kapalak qor», «lo‘ppi-lo‘ppi qor uchquni», «qor kurash», «muz yo‘lak», «don xo‘rak», «qor odam», «muz tepa» kabi so‘z va so‘z birikmalari dialogik nutqni shakllantirishga yo‘l ochadi.

 

Nutq o‘stirishga oid mashg’ulotlar samaradorligini ta’minlashda mavzularning qiziqarliligi alohida ahamiyat kasb etadi. Masalan, «Boychechakning ochilishi» mavzusidagi ertalik o‘tkazish fikrimiz dalilidir.

 

Bolalar bog’chasining katta guruhida ertalikka tayyorlanishda bolalar rollarga bo‘linib, boychechak haqidagi she’rlar va qo‘shiqlar tarqatiladi.

 

Guruh xonasi ertalikkacha qog’ozdan ishlangan boychechak, binafsha, lola kabi gullar bilan bezatiladi.

 

Ertalik «Boychechak» qo‘shig’i bilan boshlanadi. Ikki bola «Boychechak» qo‘shig’ini galma-gal ijro etadi.

 

Jarchi bola boychechak tergani hammani dalaga chorlaydi.bolalar nutqini rivojlantirish mashg’ulotlari

 

Bolalar «Dala»da boychechaklar — qog’ozdan yasalgan gullarni tera boshlaydilar va qo‘shiq kuylaydilar, raqs ijro etadilar. Qo‘shiq ijrosi va raqslarda guruhning barcha a’zolari ishtirok etadilar.

 

«Boychechakning ochilishi» bilan bir qatorda «Gullar bayrami» ham bolalar sevib o‘tkazadigan ertaliklardandir. Uni o‘tkazishdan oldin guruhdagi barcha bolalarga gullar haqida she’r, topishmoq, raqslar bo‘lib beriladi, bolalar «Gulchi qiz», «Boychechak», «Binafsha»,

 

«Lola», «Atirgul», «Rayhon», «Chuchmoma», «Bo‘tako‘z», «Gulsafsar», «Nomozshomgul»,

 

«Gulbeor», «Gulxayri» va boshqa gullar timsolida she’rlar yodlaydilar.

 

Bu xildagi ertaliklar bolalarda ham estetik didni tarbiyalash, ham nutqni rivojlantirish usullari, vositalari sifatida katta yordam beradi.

 

Savol-javoblar asosida suhbatlar o‘tkazish orqali bolalarda nutqqa oid muayyan darajada malaka hosil qilgach, hikoya tuzishga o‘rgatgan ma’qul.bolalar nutqini rivojlantirish mashg’ulotlari

Muallif: Babayeva D.R. 

mavzular

manba