Xalqaro xavfsizlik masalalari va terrorizmga qarshi kurash.

Xalqaro xavfsizlik masalalari va terrorizmga qarshi kurash.  

O’zbekiston 1992-yil fevral oyida dunyoda tinchlikni mustah-kamlash, inson huquqlarini himoya qilish bo’yicha katta tadbirlarni amalga oshirayotgan nufuzli xalqaro tashkilot Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotiga (YXHT) a’zo bo’lib kirdi. I. Karimovning 1992-yil 9-10-iyulda bo’lib o’tgan Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotining majlisida ishtirok etishi, nutq so’zlashi va uning 10-iyulda bo’lgan majlisiga raislik qilishi O’zbekistonning jahon hamjamiyatiga muvaffaqiyatli kirib borayotganligini ko’rsatadi.

O’zbekistonning xalqaro miqyosda tinchliksevar siyosat o’tka-zishi uchun keng imkoniyatlar vujudga keldi. 1993-yil sentabrda bo’lib o’tgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining 48-sessiyasida O’zbekiston Prezidenti I. Karimovning ishtiroki va unda qilgan ma’ruzasi O’zbekistonni jahonga ko’hna va navqiron davlat sifatida tanitdi.

O’zbekiston jahondagi 105 mamlakatni birlashtiruvchi qo’shil-maslik harakatiga qabul qilindi. Bo’lg’usi jahon Parlamentining tim-soli bo’lmish Parlamentlararo Ittifoqqa kirdi.

Mamlakatimiz Parlamentlararo Ittifoqning 93- va 94-konfe-rensiyalarida hamda YXHT Parlament Assambleyasining har yili o’tkaziladigan sessiyasida muntazam qatnashmoqda. Oliy Majlis Raisi YXHT Parlament Assambleyasining Vitse-prezidenti etib saylandi. Ana shu va boshqa xalqaro anjumanlarda O’zbekiston vakillari ma’ruza va axborotlar bilan chiqdilar, qator takliflarni o’rtaga tashladilar. Shu tariqa respublika Parlamenti a’zolarining ovozi xalqaro maydonda baralla yangramoqda. Davlatimizning obro’-e’tibori mustahkamlanib, xalqaro miqyosda tobora ko’proq e’tirof etilmoqda.

Mustaqillikning ilk damlaridayoq Oliy Majlis Raisi E.X. Xalilovning Avstriya, Germaniya, Ispaniya, Shveysariya, Belgiya, Bol-gariya, Pokiston, Turkiya, Janubiy Koreya va boshqa bir qancha mamlakatlarning davlat boshliqlari, parlament va vakolatxonalar boshliqlari bilan uchrashuvlari bo’lib o’tdi. Oliy Majlisda o’n uchta parlament delegatsiyasi, shu jumladan GFR, Yaponiya, Quvayt, Lit-va, Latviya, Pokiston, Bolgariya va Turkiya mamlakatlarining parlament delegatsiyalari, Shveysariya, Xitoy, GFR va Litvaning rasmiy hukumat delegatsiyalari, turli xalqaro tashkilotlarning o’n uch nafar vakili, xorijiy davlatlarning O’zbekistondagi elchilari va elchixo-nalari hamda vakolatxonalari xodimlaridan 28 kishi, shu jumladan, Fransiya, GFR, Janubiy Koreya, AQSH, Rossiya, Pokiston, Turkiya, Buyuk Britaniya, Shvetsiya, Hindiston namoyandalari qabul qilin-di. O’z navbatida O’zbekiston parlamenti a’zolarining delegatsiyalari bir qancha davlatlarda, shu jumladan, AQSH, GFR, Turkiya kabi mamlakatlarda bo’lishdi.

O’zbekiston Respublikasi bir qator ixtisoslashgan nufuzli xalqaro iqtisodiy, ilmiy-texnika va madaniy tashkilotlar — Jahon iqtisodiy hamkorlik tashkiloti, Jahon Banki, Xalqaro valuta jamg’armasi, Yevropada tiklanish va taraqqiyot banki, Xalqaro mehnat tashkiloti, Xalqaro pochta ittifoqi, Jahon sog’liqni saqlash tashkiloti, Xalqaro Olimpiya Qo’mitasi, Osiyo va Tinch okean havzasi bo’yicha iqtisodiy va ijtimoiy komissiya, Markaziy Osiyo mamlakatlari iqtisodiy hamkorlik tashkiloti, Bojxonalar hamkorligi Kengashi, BMTning ta’lim, fan va madaniyat bo’yicha Qo’mitasi (UNESKO) va boshqa tashkilotlar a’zosidir.

1995-yil 15-16-sentabrda Toshkentda Markaziy Osiyo Xavf-sizlik va Hamkorlik masalalariga bag’ishlangan seminar Kengashi bo’ldi. Bu Kengashda ishtirok etish uchun 31 mamlakat, 6 Xalqaro Tashkilotlar vakillari qatnashdilar. Mintaqa xavfsizligi va mojarolar-ning oldini olish masalalari ko’rib chiqildi.

1995-yil oktabrda nishonlangan Birlashgan Millatlar Tashkilo-tining 50 yilligi va uning yubiley sessiyasi O’zbekistonning xalqaro siyosat borasidagi yangidan yangi imkoniyatlarini ko’rsatishga sha-roit yaratdi. Prezident I. Karimovning ana shu mo’tabar minbardan turib so’zlagan nihoyatda qisqa va lo’nda nutqi jahon hamjamiyati-ning tamoyilga aylangan qarashlarini o’zgartirishga, xalqaro tashkilotlar faoliyatini yangicha shakl va mazmun bilan boyitishga o’ziga xos ta’sir ko’rsatdi. Jumladan, u mamlakatlararo, mintaqalararo va qit’alararo munosabatlarni chuqurlashtirish, har bir mintaqada vu-judga kelayotgan ijtimoiy-siyosiy jarayonlarning borishidan oldin-dan ogoh bo’lish, ularni o’z vaqtida o’rganish va zarur xulosalarga kelish, shu asosda umumbashariy muammolarni chigallashtirmasdan hal etish masalalarini ko’tardi.

I.A. Karimov asosli va ahamiyati jihatidan dolzarb nutqi zamin va zamon taqdiriga, olam-u odamlar tashvishiga daxldor bo’lgan har bir siyosiy arbob, har bir davlat rahbari va ayniqsa, xalqaro tashkilot-larning mas’uliyatini oshirish, ularni hushyorlikka chaqirish, olamga sergakroq va tiyrakroq qarash zarurligiga diqqatni qaratadi.

Darhaqiqat, XXI asr har bir davlat rahbarining faqat o’z mamlakati va xalqi doirasida o’ylashi kabi hodisalarni unchalik ham xush ko’rmaydi. Yangi yuz yillik o’z tabiati va ehtiyojiga ko’ra endi tor «mahalliy» doiralardan keng dunyoviy may donga chiqishni, mamlakatning kundalik tashvishlariga o’ralashib qolmasdan, olam minbarlaridan turib dunyo kengliklariga nazar tashlashni va shu asosda umumbashariy muammolar hamda xalqaro masalalarni hal etishning umuminsoniy va Yer kurrasining istiqboliga daxldor bo’lgan keng miqyosli fikrlash tarzini taqozo etadi. Bularning bari yangi dunyoning va yangi yuz yillikning jahon siyosatiga olib kirayotgan g’oyat insonparvar, hayotiy va ezgulikka tayangan, dunyo siyosatining yangi madaniyat darajasini belgilaydigan omillardir.

Prezident Islom Karimov dunyoviy jarayonlarni doimiy ravishda kuzatadi. Olis istiqbolga katta umid va ishonch bilan qaraydi. Ayni paytda yuz berayotgan ijtimoiy-siyosiy jarayonlar borishini, ularning kelib chiqish manbalarini ancha oldindan kuzatadi va ularning na-tijalarini, salbiy yo ijobiy xulosalarini ko’plardan oldinroq ilg’aydi, oldinroq qarorga keladi. Bularning bari uning keng qamrovli tafak-kur egasi ekanligini, voqealarga donishmandlik bilan yondashishini yaqqolroq ko’rsatadi.

O’zbekiston rahbarining Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 50-sessiyasida ko’targan dolzarb masalalari butun jahon siyosatdonlari va ulkan davlat arboblarini jiddiyroq o’ylashga, masalalar mohiyatini ancha chuqurroq anglashga, yangi asr osto-nasida turib, yuz yilliklar ortini yorqinroq va ravshanroq ko’rishga da’vat etayotgani bejiz emas. Prezident I. Karimov bu ulkan min-bardan turib, birinchidan, davlat arboblari va siyosatdonlar diqqatini milliy xavfsizlik masalasini hozirgi zamon talab va ehtiyojlari nuq-tayi nazardan qaytadan ko’rib chiqishga qaratdi. Chunki hozirgacha Xavfsizlik Kengashiga doimiy a’zo bo’lgan besh davlat Birlashgan Millatlar Tashkiloti a’zoligiga kirgan 187 davlat tashvishlarini, ularning muammolari va taqdirini hal etishga qodir emasligini, keng dunyoning bir-biriga o’xshamagan, bir-birini takrorlamaydigan va hatto bir-biriga zid muammolarining barchasini qamrab olishga ku-chi yetmasligini, bu keng miqyosli ishga qodir emasligini ko’rsatib berdi. Shuning uchun ham Xavfsizlik Kengashi doimiy a’zolari doirasini, ularning faoliyat maydonini kengaytirish va mazmunini chuqurlashtirish zarur ekanligiga hamjamiyat a’zolarining e’tiborini qaratmoqda. Ana shu kengash a’zoligiga Yaponiya va Germaniya mamlakatlarini ham qo’shish zarurligini aytdi va ularning nomzodi-ni ko’rsatdi.Xalqaro terrorizmga qarshi kurash 

Prezident I. Karimov ko’targan ikkinchi masala Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi vakolatlarini kengaytirish, uning jahon mamlakatlari taraqqiyotiga qo’shadigan hissasidan kelib chiqib, o’z maqomini kuchaytirish masalasidir. Bosh kotibga ko’proq im-koniyat berilsa, uning dunyoviy muammolarga ko’proq aralashib, samarali ishlashiga sharoit yaratiladi. Masalalarni hal etishda xalqaro tashkilotlar mavqeyini kuchaytirish mamlakatlar o’rtasida pay-do bo’ladigan ayrim kelishmovchiliklarga Bosh kotib ta’sirini kuchaytirish, ularni umuminsoniy va umumjahon manfaatlari tomonga burib yuborishdagi rolini oshiradi. Oila boshlig’i qanchalik katta imkoniyatga ega bo’lsa, moddiy va ma’naviy jihatdan mustahkam bo’lsa, siyosiy va huquqiy jihatdan vakolatlari keng bo’lsa, oilada barqarorlik, tinchlik, farovonlik ta’minlanishi shubhasiz. Yagona za-min, yagona makon hammamiz uchun najot maydoni. Uning qaysi-dir burchagida tutun burqsishi yoki qon to’kilishi boshqa biron-bir burchagida tinchlikni kafolatlay olmasligini chuqurroq anglagan va hammadan oldinroq sezgan Prezident I. Karimov Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibiga — ulkan dunyoviy oila boshlig’iga ana shunday keng imkoniyat berish masalasini ko’ndalang qo’ydi.

Xalqaro terrorizmga qarshi kurash

Uchinchidan, Birlashgan Millatlar Tashkiloti olti milliarddan ortiq aholining butun tashvishini nazoratga olishi ancha murakkab ish. Bu osonlik bilan ko’chmaydi. Buning uchun qator mamlakat-lararo va mintaqalararo faoliyat ko’rsatayotgan xalqaro tashkilotlar maqomini biroz o’zgartirib, uni Birlashgan Millatlar Tashkiloti doi-rasiga kiritish zarur. Ana shunda Birlashgan Millatlar Tashkilotining umumiy faoliyat maydoni yanada kengayadi, u shug’ullanadigan masalalar konkretlashadi. Joylarda unga bo’ysunuvchi xalqaro tash-kilotlarning mintaqaviy muammolar va mamlakatlararo munosabatlarda yuz berayotgan muammolarni o’z vaqtida hal etish imkoniyati tug’iladi. BMTning turli mintaqalardagi, jumladan, Markaziy Osiyo-dagi vakolatxonalari imkoniyatlarini kengaytirish ularning maqomini oshirish zarurati haqida gapirar ekan, Prezident I. Karimov «Birlashgan Millatlar Tashkiloti qayerda? Amerikada, Nyu-Yorkda joylashgan. O’zbekiston qayerda? Markaziy Osiyoda! Shuning uchun bu yerdagi tashkilotning tarkibi, albatta, kengroq bo’lishi kerak. Unga hali ko’proq huquq berish va iqtisodiy nuqtayi na-zardan imkoniyatlarini kengaytirish kegak» — deydi, O’zbekiston televideniyesi muxbiri savollariga javob bera turib.

Ayni paytda turli mintaqalarda, turli doiralarda faoliyat ko’rsatayotgan xalqaro tashkilotlar ancha-muncha. Jumladan, Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti, arab davlatlarida Islom Tashkiloti, Janubiy-Sharqiy Osiyoda Tinch okeani mintaqasi davlatlarining Kengashi faoliyat ko’rsatmoqda. Yana bir qancha iqtisodiy, ijtimoiy, ekologik va huquqiy doirada ish olib borayotgan xalqaro tashkilotlar mavjudki, ana shularning hammasini birlashtirib, Birlashgan Millatlar Tashkiloti doirasiga kiritish, xalqaro tashkilotlar yagona tizimini vujudga keltirish XXI asr taqdirini belgilaydigan muhim omil ekan-ligini ko’rsatib berdi.

mavzular

manba